नेपालमा पेट्रोलियम पदार्थको भाउ बढ्यो भन्ने समाचार अब त्यस्तो चकित पार्ने कुरा रहेन। अहिले इरानमा युद्ध चलिरहेकोले धेरैलाई यो बढ्ने अनुमान पहिल्यै थियो। यस्तो खबर सुन्दा नेपालीहरू डराउँदैनन्, बरु मोबाइलको क्याल्कुलेटर खोल्छन्— “अब ट्याङ्की भर्न कति थप लाग्ने?” भनेर।
तर हिजो भने रोचक कुरा भयो। आयल निगमले पेट्रोलियम पदार्थको भाउ बढाएको थियो, त मिडियाको समाचारले त्यो भाउलाई पनि उछिन्यो।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेल बढ्यो कि समाचारको बजारमा हतारो बढ्यो ?
◈ खण्ड १
सरकारी मिडियाको ‘ब्रेकिङ’ कौशल
अझ रमाइलो कुरा के भने यस्तो समाचार कुनै फेक पेज वा युट्युब च्यानलले होइन, सरकारी मिडियाले दियो। नेपाल टेलिभिजनको वेबसाइटमा सोमबार दिउँसोसम्म पनि अब पेट्रोल प्रतिलिटर १८८, डिजेल १९६ र एलपि ग्यास प्रति सिलिन्डरदुई हजार १२६ रुपैयाँ कायम भएको छ लेखिएको छ।
सरकारले भन्दा बढी भाउ त सरकारी समाचारले नै बढाइदियो
◈ खण्ड २
गल्ती कहाँबाट सुरु भयो ?
यो गल्तीको मूल स्रोत पनि सरकारी नै रहेछ। सरकारी समाचार एजेन्सी राष्ट्रिय समाचार समिति (रासस) ले राति यस्तो समाचार पठाएको रहेछ।
रासस भनेको समाचारको ‘होलसेल मार्केट’ हो। अरू मिडियाले त्यहाँबाट समाचार किन्छन्। अब होलसेल बजारमै सामान गलत भयो भने खुद्रा पसलहरूले के बेच्ने ?
पत्रकारिताको भाषामा यसलाई भनिन्छ— भेरिफिकेसन ल्याप्स। “राससले पठायो, हामीले पत्यायौँ।”
◈ खण्ड ३
असली कथा — २ पेजको विज्ञप्ति
नेपाल आयल निगमले २ पेजको विज्ञप्ति निकालेको रहेछ। पहिलो पेज थियो कथा, दोस्रो पेज थियो निष्कर्ष। सरकारी समाचारले कथा पढ्यो, निष्कर्ष छुटायो।
पेज १ — अन्तर्राष्ट्रिय बजार
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य कति बढेको छ भनेर लेखिएको। त्यहाँ पेट्रोल +३१ र डिजेल +५४ उल्लेख। यो पृष्ठभूमि जानकारी थियो।
पेज २ — मुख्य निर्णय
“हाललाई यति मात्र वृद्धि गर्ने।” वास्तविक वृद्धि पेट्रोल +१५, डिजेल +१०। यो थियो असली खबर।
रासस — राति
पेज १ मात्र पढेर समाचार बनाइयो। पेज २ छुटायो। होलसेल बजारमा गलत सामान पठाइयो।
बिहान — इन्टरनेटभरि
सबै मिडियामा एउटै गलत समाचार। पेट्रोल ३१, डिजेल ५४। कसैले दोस्रो पेज पढेको थिएन।
📄 नेपाल आयल निगम — आधिकारिक विज्ञप्ति
२ पेज · मूल दस्तावेज
सेतोपाटी — गलत र सच्याइएको समाचार
◈ खण्ड ४
सरकारी मिडियाको नयाँ पत्रकारिता
पहिले सरकारी मिडिया ढिलो हुन्थ्यो भनेर आलोचना हुन्थ्यो। अब त समस्या उल्टो देखियो— अलि धेरै नै छिटो भयो।
विज्ञप्ति दुई पेजको थियो,
समाचार एक पेज पढेर तयार भयो
समाचार एक पेज पढेर तयार भयो
पत्रकारितामा यसलाई नयाँ शैली भन्न सकिन्छ— “सरकारी स्पीड पत्रकारिता।”
मिडिया विश्लेषण
सरकारी पत्रकारिता
नेपाल आयल निगम
रासस
NTV
◈ निष्कर्ष
अन्तिम कुरा
यो घटनाले एउटा अनौठो विडम्बना देखायो— सरकारी निकायले भाउ बढायो। तर सरकारी मिडियाले अझ बढाएर सुनायो। सूचना दिने संस्थाले नै सूचनामा बोनस थपिदियो।
नेपालमा पेट्रोलको भाउ बढ्दा
जनताले जति तिर्नुपर्छ,
सरकारी समाचारले त्यसभन्दा अलि बढी नै सुनाउँछ।
जनताले जति तिर्नुपर्छ,
सरकारी समाचारले त्यसभन्दा अलि बढी नै सुनाउँछ।
मिडिया नोटबुक
विश्लेषण · सोमबार, २०८१ चैत २
स्रोत: नेपाल आयल निगम विज्ञप्ति
रासस वायर समाचार · NTV वेबसाइट
रासस वायर समाचार · NTV वेबसाइट