कान्तिपुरलाई चाहियो- गजबको सुपर सम्पादक

कान्तिपुर मिडिया ग्रुपले प्रधान सम्पादक खोज्दैछ। विज्ञापन पढ्दा लाग्छ- उनीहरूले प्रधान सम्पादक होइन, न्यूजरूम चलाउने, कम्पनीको रणनीति बनाउने र डिजिटल भविष्य भविष्यवाणी गर्ने ‘एकल बहादुर’ खोजिरहेका छन्।

कान्तिपुर मिडिया ग्रुपले आज आफ्नै पत्रिकामा एउटा विज्ञापन छाप्यो- “प्रधान सम्पादकको आवश्यकता।” यो ऐतिहासिक उपलब्धि हो कान्तिपुरका लागि। अहिलेसम्म कान्तिपुरले कुनै प्रधान सम्पादक यसरी भ्याकेन्सी खुलाएर मागेको मलाई थाहा भएन। तर विज्ञापन पढ्दै जाँदा लाग्छ, उनीहरूले प्रधान सम्पादक होइन, पूरै मिडिया हाउस एक्लैले बोक्न सक्ने एउटा ‘सुपर भरिया’ खोजिरहेका छन्।।

विज्ञापनको भाषा यति गम्भीर छ कि पढ्दा–पढ्दा एकछिन त लाग्छ, यो कुनै जागिरको विज्ञापन होइन, देशको उद्धारका लागि दुई तिहाई भोट खन्याएर नयाँ प्रधानमन्त्री खोजिए जस्तो पत्रकारिताको उद्दारका लागि संकटमोचक खोजिएको हो!

एकछिन त यस्तो पनि लाग्छ — यो सम्पादक होइन, ‘बहुउद्देश्यीय सुपरहिरो’ को भ्याकन्सी हो।

के–के चाहियो? पढौं त!

विज्ञापनमा उल्लिखित जिम्मेवारीहरू पढ्दा एउटा कुरा स्पष्ट हुन्छ — यो एउटा मान्छेको जागिर होइन। यो कम्तीमा सात–आठजनाको काम हो।

सिधै भनौँ भने — एक जना मानिसले newsroom, boardroom र algorithm तीनै ठाउँमा एकैपटक काम गर्नुपर्ने। एक जना मानिसले रिपोर्टिङ पनि बुझ्नुपर्ने, सम्पादन पनि गर्नुपर्ने, संस्थाको रणनीति पनि बनाउनुपर्ने र डिजिटल भविष्य पनि सम्हाल्नुपर्ने। यस्तो सूची पढ्दा लाग्छ, उनीहरू प्रधान सम्पादक होइन पूरै मिडिया हाउस एक्लैले बोक्ने भरिया खोजिरहेका छन्।

खोजिएको व्यक्तित्व: एउटा अलौकिक mixture

विज्ञापन पढेपछि मनमा एउटा तस्बिर खिचिन्छ। यो प्रधान सम्पादक ठ्याक्कै कस्तो हुनुपर्छ?

यो हाँसोको कुरा होइन, विज्ञापनको माग नै यही हो। अनि मिश्रण मैले हैन, अनुभवी आशुतोष तिवारीको हो। उनले फेसबुकमा लेखे अनुसार, यो विज्ञापन पढ्दा त्यो हुनेवाला प्रधान सम्पादक यिनै पाँच जनाको मिश्रण भएको अलौकिक व्यक्तित्व हुनुपर्ने पो लाग्यो। तर यस्तो mixture बन्नु भनेको lab मा मान्छे बनाउनु जस्तै हो। र lab मा बनेको मान्छेले “प्रतिस्पर्धात्मक तलब” मा काम गर्दैन।

१५ वर्ष अनुभव — र भविष्यको भविष्य पनि देख्न सक्ने

विज्ञापनले भन्छ — कम्तीमा १५ वर्षको व्यावसायिक पत्रकारिताको अनुभव। त्यो ठीकै हो। तर साथमा अपेक्षा गरिएको क्षमता हेर्दा लाग्छ, उम्मेदवारले अघिल्लो १५ वर्ष मात्र होइन, अर्को १५ वर्षको मिडिया भविष्य पनि भविष्यवाणी गर्न सक्नुपर्छ।

यहाँ एउटा सानो कुरा बिर्सिइएको छ — आशुतोष तिवारी भन्छन्, विश्वका कुनै पनि मिडिया expert ले अबको ५ वर्षमा यो उद्योग कता जाँदैछ भनेर यकिन गरेर भन्न सक्दैनन्। अमेरिकामा billionaire हरूले स्वामित्व लिएका पत्रिकाहरूको आर्थिक हालत पनि नाजुक छ। इन्टरनेटको उदयदेखि मिडियालाई संकट माथि संकट थपिएकै छ।

उनी लेख्छन्- त्यस्तो अनिश्चितताको बेलामा हिजो जानेका कुरा भोलि काम नलाग्ने उद्योगमा कान्तिपुरले नेपाल टुरिजम बोर्डको CEO खोजेजस्तो तालले प्रधान सम्पादक माग्दैछ। यो आत्मविश्वास हो कि अज्ञानता — छुट्याउन गाह्रो छ।

तीन वटा असाइनमेन्ट: सम्पादक कि परीक्षार्थी?

विज्ञापनको सबैभन्दा रमाइलो भाग अन्तिममा आउँछ — आवेदन दिन चाहनेले तीन वटा असाइनमेन्ट गर्नुपर्ने। त्यसमध्ये एउटा —

र यी सबैका लागि समय कति? आवेदनको अन्तिम मिति — २९ मार्च २०२६। दुई हप्ता। दुई हप्तामा आफ्नो १५ वर्षको करियर summarize गर्नुस्, कान्तिपुरको भविष्यको रोडम्याप लेख्नुस्, र उनीहरूकै पेपरको समीक्षा गर्नुस्। बिस्तारै।

तलबको रहस्य

नेपाली मिडियाको सबैभन्दा पुरानो समस्या तलब हो। ह्वाँ तलब दिन्छु, ऋण तिर्छु भनेर आइपिओ खोलेर जनताको पैसा कुम्ल्याएको मिडियाले त तलब दिएको छैन। किनभने “पत्रकारिता सेवा हो, व्यवसाय होइन” भन्ने मान्यतामा हामी अझै जीवित छौं।

असली समस्या कहाँ छ?

व्यङ्ग्य एकातिर छ, तर वास्तविकता अर्कोतिर। नेपालमा मिडिया उद्योग अहिले चारै मोर्चामा संघर्ष गरिरहेको छ —

• डिजिटल संक्रमण
• घट्दो विज्ञापन
• सामाजिक सञ्जालको प्रतिस्पर्धा
• र विश्वसनीयताको संकट

यस्तो बेला एउटा प्रश्न उठ्छ — के समस्या एउटा ‘सुपर सम्पादक’ अथवा सुपर भरियाले मात्र समाधान गर्न सक्छ? एक जमाना थियो जब मिडियालाई “आठौं दल” भनिन्थ्यो। जेन–जी विद्रोह चर्किँदा भने रणनीति Discord मा बन्यो, भीड TikTok मा जुट्यो — मिडिया किनारामा थियो। गल्ती स्वीकार नगर्ने बानी, पाठकको सरोकारको जवाफ नदिने संस्कार, र छापाको ढाँचालाई अनलाइनमा टाँस्ने ‘डिजिटल’, यी कुराहरू विज्ञापनमा छैनन्, तर समस्याको जरा यहीँ छ।

तिवारीकै शब्दमा भन्नुपर्दा — बितेको जमेको–ढिक्का परेको विज्ञता कम, भविष्यप्रतिको तरल र जुझारु बुझाइ बढी भएकाहरूलाई head-hunting गर्न सकिन्नथ्यो? त्यो प्रश्न विज्ञापनले सोधेन।

अन्तिम प्रश्न

विज्ञापन पढेर अन्तिममा एउटा रमाइलो कल्पना आउँछ। यदि कसैले साँच्चै सबै गुण पूरा गर्‍यो भने —

• उत्कृष्ट पत्रकार
• उत्कृष्ट व्यवस्थापक
• उत्कृष्ट डिजिटल रणनीतिकार

त्यस्तो व्यक्ति सायद कान्तिपुरको प्रधान सम्पादक बन्नुभन्दा नयाँ मिडिया खोल्नै बढी सजिलो ठान्ला। अचेल युट्युबलाई पनि मिडिया नै मानिन्छ। कान्तिपुर ग्रुपकै पूर्व प्रधान सम्पादकहरु युट्युबमै रमाइरहेका छन्। तर पनि आवेदन दिनेहरूलाई शुभकामना। तपाईंहरू साहसी हुनुहुन्छ। या सायद — निराश। दुवै अवस्थामा, मेरो शुभकामना छ।