आइतबार बिहान ९ बजेसम्मको प्राप्त तथ्याङ्कलाई विश्लेषण गर्दा प्रादेशिक राजनीतिमा एउटा ठूलो भूकम्प गएको महसुस हुन्छ। समानुपातिक प्रणालीले कसरी नयाँ दललाई मूलधारमा ल्याउँछ भन्ने कुरा यस पटकको नतिजाले प्रष्ट पारेको छ। यो प्रारम्भिक रुझानले के संकेत गर्छ भने अबको प्रादेशिक सत्ता समीकरण परम्परागत दलहरूको एकलौटी नियन्त्रणबाट बाहिर जाँदैछ।
अब हामी सातै प्रदेशको तथ्याङ्कीय अवस्थालाई विस्तारमा केलाउनेछौं।
यस निर्वाचनको तथ्याङ्कीय “ट्रेन्ड” हेर्दा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को उदयले एउटा राष्ट्रिय लहरको रूप लिएको देखिन्छ। सबै प्रदेशमा रास्वपाले कायम गरेको अग्रता केवल एउटा संयोग मात्र होइन, बरु पुराना दलहरूको कार्यशैलीप्रति मतदाताले देखाएको तीव्र असन्तुष्टिको उपज हो। तथ्याङ्कको गहिराइमा पुगेर हेर्दा, परम्परागत दलहरूको “सुरक्षित गढ” मानिने क्षेत्रहरूमा रास्वपाले पुर्याएको धक्काले नेपाली राजनीतिको “स्टाटस को” (यथास्थिति) भत्काएको छ। यो परिवर्तनले आगामी दिनमा सरकार निर्माणको गणितलाई मात्र होइन, राजनीतिक एजेन्डाहरूलाई समेत विस्थापित गर्ने देखिन्छ।
यस राष्ट्रिय लहरको प्रभाव प्रत्येक प्रदेशमा फरक-फरक देखिएको छ, जसलाई तलका खण्डहरूमा प्रस्तुत गरिएको छ।
कोशी, मधेश र बागमती प्रदेशको विश्लेषण
कोशी, मधेश र बागमती प्रदेशको नतिजाले देशको आर्थिक र राजनीतिक केन्द्रको जनमत कता ढल्किएको छ भन्ने प्रष्ट पार्छ। यी प्रदेशमा नयाँ शक्ति र पुराना शक्तिहरूबीचको मतान्तर निकै फराकिलो देखिएको छ।
कोशी प्रदेश: शीर्ष ५ दलको अवस्था
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी १,३६,७७४ पहिलो स्थानमा मजबुत पकड
नेपाली काँग्रेस ४४,४१० रास्वपाभन्दा झण्डै ९२ हजार मतले पछि
नेकपा (एमाले) ४०,२८१ तेस्रो स्थानमा संघर्षरत
श्रम संस्कृति पार्टी २०,९०१ उदयमान चौथो शक्ति
नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी ११,८१८ पाँचौं स्थानमा
मधेश प्रदेश: शीर्ष ५ दलको अवस्था
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी १,९४,५८८ राष्ट्रिय लहरको प्रभाव
नेपाली काँग्रेस ३८,३०४ दोस्रो स्थानमा सीमित
नेकपा (एमाले) २८,२४२ तेस्रो स्थान
जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल १५,३९८ क्षेत्रीय राजनीतिको कमजोर प्रदर्शन
नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी ८,९५९ पाँचौं स्थान
बागमती प्रदेश: शीर्ष ५ दलको अवस्था
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी ३,८२,९९० काँग्रेसभन्दा झण्डै ४ गुणा बढी मत
नेपाली काँग्रेस १,०४,७७९ ठूलो मतान्तरले दोस्रो
नेकपा (एमाले) ६५,८५२ तेस्रो स्थान
नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी ३९,६८१ चौथो स्थान
राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी ३१,९४९ पाँचौं स्थान
तुलनात्मक विश्लेषण: मधेश प्रदेशको नतिजा एउटा ठूलो राजनीतिक सन्देश हो। यहाँ क्षेत्रीय पहिचानको राजनीति गर्ने जसपा (१५,३९८ मत) र जनमत पार्टी (५,३७७ मत) लाई पछि पार्दै रास्वपाले झण्डै १ लाख ९४ हजार मत ल्याउनुले के देखाउँछ भने मधेशमा अब क्षेत्रीय मुद्धाभन्दा राष्ट्रिय लहर हाबी हुन थालेको छ। त्यस्तै, बागमतीमा रास्वपाले प्राप्त गरेको ३,८२,९९० मत दोस्रो स्थानको काँग्रेसभन्दा झण्डै चार गुणा बढी हुनुले शहरी र अर्ध-शहरी मतदातामा आएको विशाल राजनीतिक परिवर्तनलाई पुष्टि गर्छ।
मध्य र पूर्वी क्षेत्रको यो नतिजा पछि अब हामी पहाडी र पश्चिमी प्रदेशतर्फ लाग्नेछौं।
कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशको चित्र
भौगोलिक रूपमा विकट र राजनीतिक रूपमा सचेत मानिने यी प्रदेशहरूमा पनि तथ्याङ्कले रोचक दृश्य प्रस्तुत गरेको छ। यहाँ नयाँ र पुराना शक्तिबीचको प्रतिस्पर्धा निकै कडा देखिएको छ।
कर्णाली प्रदेश: यहाँ रास्वपा र नेकपा (एमाले) बीचको प्रतिस्पर्धा निकै रोचक छ। रास्वपाले ५०,४०२ मत प्राप्त गर्दा एमालेले ३९,०६५ मत ल्याएको छ। यी दुईबीचको मतान्तर केवल ११,३३७ मात्र छ, जसले यहाँ परम्परागत संगठनको प्रभाव अझै बलियो रहेको देखाउँछ। नेपाली काँग्रेस ३८,०७० मत सहित तेस्रो स्थानमा छ।
सुदूरपश्चिम प्रदेश: रास्वपा ६०,१४७ मत सहित पहिलो स्थानमा भए पनि यहाँ क्षेत्रीय र जातीय क्लस्टरको प्रभाव प्रष्ट देखिन्छ। नागरिक उन्मुक्ति पार्टी, जसपा र राष्ट्रिय मुक्ति पार्टीको गठबन्धन (जाँतो चिन्ह) ले ४,९६० मत प्राप्त गरेको छ। यो संख्या सानो देखिए पनि यसले स्थानीय स्तरमा क्षेत्रीय पहिचानको मुद्धा अझै जीवितै रहेको संकेत गर्छ।
पश्चिमतिरको चित्र: प्रतिस्पर्धा अझै जीवित
पूर्व र मध्य नेपालमा लहर स्पष्ट देखिए पनि पश्चिमतिर दृश्य केही फरक छ।
कर्णाली प्रदेशमा रास्वपा र एमालेबीचको अन्तर केवल ११,३३७ मत छ।
रास्वपा ५०,४०२ मतमा छ भने एमाले ३९,०६५ मा।
काँग्रेस ३८,०७० मतसहित नजिकै छ।
यसले एउटा कुरा देखाउँछ- संगठन भएको ठाउँमा पुराना दलहरू अझै पूर्ण रूपमा ढलेका छैनन्।
सुदूरपश्चिममा भने अर्को रोचक संकेत छ।
यहाँ नागरिक उन्मुक्ति, जसपा र राष्ट्रिय मुक्ति पार्टीको गठबन्धनले ४,९६० मत ल्याएको छ।
प्रदेशगत तथ्याङ्कको यो विस्तृत अध्ययन पछि, समग्र नतिजाले औंल्याएका मुख्य बुँदाहरूलाई समेट्न आवश्यक छ।
समग्र सातै प्रदेशको नतिजालाई विश्लेषण गर्दा निम्न तीन प्रमुख निचोड निकाल्न सकिन्छ:
नयाँ शक्तिको अभूतपूर्व व्यापकता
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले बागमतीमा प्राप्त गरेको ३.८ लाख मत र मधेशमा क्षेत्रीय शक्तिहरूलाई पछि पार्दै हासिल गरेको अग्रताले यो शक्ति अब राष्ट्रिय राजनीतिको केन्द्रविन्दु बनेको प्रष्ट पार्छ।
परम्परागत गढहरूको पूर्ण विस्थापन
कोशी र बागमती जस्ता काँग्रेस-एमालेका आधार इलाकाहरूमा उनीहरूको मतभार उल्लेख्य रूपमा घट्नुले ‘पुराना अनुहार र पुरानै शैली’ प्रतिको जनमत पूर्णतः नकारात्मक भएको देखाउँछ।
क्षेत्रीय पहिचानमाथिको चुनौती
मधेशमा जसपा र जनमत पार्टी जस्ता दलहरूको कमजोर समानुपातिक मतले के संकेत गर्छ भने अबको राजनीति केवल क्षेत्रीय मुद्धामा मात्र टिकेर अघि बढ्न कठिन छ। यद्यपि, सुदूरपश्चिममा जाँतो चिन्ह को उपस्थिति जस्ता साना संकेतहरू पनि छन्।
अन्त्यमा, यो जनमतले भविष्यको प्रादेशिक सरकार निर्माणमा कस्तो अर्थ राख्छ भन्ने चर्चा गरौं।
यो चुनावी नतिजाले देखाएको परिवर्तनको यो लहर र आगामी राजनीतिक स्थिरताका बारेमा तपाईंका धारणा के छन्? हामीलाई जानकारी गराउनुहोला।
ब्लग मन पर्यो? निरन्तरता चाहनु हुन्छ? मलाई मोमो किनिदिन सहयोग गर्न सक्नुहुन्छ buymemomo.com/salokya