फेसबुकको एउटा रहस्यमय पेज जसले एक वर्षमा झण्डै २० लाख रुपैयाँ खर्च गरिसक्यो

न राजनीतिक दल, न कुनै विदेशी संस्था, न कुनै व्यापारिक संस्था- तर फेसबुकको एउटा रहस्यमय पेजले साढे १९ लाख रुपैयाँभन्दा बढीको विज्ञापन खर्च गरिसक्यो। तर यो पेज कसको? किन? के कुनै लुकेको शक्ति नेपालमा जनमत बदल्न खोज्दैछ?

फेसबुक एड लाइब्रेरीमा देखिएका चकित पार्ने तथ्यहरू, अज्ञात सञ्चालकहरू, र विज्ञापनमा लुकेको सन्देश— आउनुस् तथ्याङ्क विश्लेषण गर्दै यो विषयमा थप बुझौँ।

फेसबुकमा आफ्ना सामग्री धेरैभन्दा धेरै अडियन्ससमक्ष पुर्‍याउने एउटा विकल्प विज्ञापन पनि हो। फेसबुकको मातृ कम्पनी मेटालाई निश्चित रकम तिरेपछि उसले रकम अनुसार निश्चित अडियन्ससमक्ष तपाईँको सामग्री देखाइदिने काम गर्छ। फेसबुकले हामीलाई सित्तैमा आफ्नो सेवा दिइरहेको जस्तो लागे पनि वास्तवमा हामी प्रयोगकर्ता उनीहरुको ‘प्रोडक्ट’ हौँ। हामीलाई देखाएर नै उसले पैसा कमाउने गर्छ।

फेसबुकले आफ्नो प्लेटफर्ममा कसले कति रकमको विज्ञापन गर्‍यो भनेर पारदर्शी रुपमा देखाउने गरेको छ एड लाइब्रेरीमार्फत्।त्यसैमा देखिएको तथ्याङ्क विश्लेषण गरेर यो ब्लग मैले तयार पारेको हुँ।

फेसबुकमा केही पेजहरू त्यस्ता हुन्छन्, जसले विज्ञापनमा ठूलो मात्रामा खर्च गर्छन् तर तिनको वास्तविक उद्देश्य भने रहस्यमय देखिन्छ। तथ्याङ्क विश्लेषणअनुसार “Unified Nepal – एकीकृत नेपाल” नामक एउटा फेसबुक पेजले नेपाल देशलाई लक्षित गरी सबैभन्दा बढी रकम खर्च गरेको छ।

कति रकम खर्च ?

एक वर्षको अवधिमा यो पेजले १३ हजार ९९८ अमेरिकी डलर (साढे १९ लाख रुपैयाँभन्दा बढी) खर्च गरिसकेको मेटा एड लाइब्रेरी रिपोर्टको स्पेन्डिङ ट्रयाकरले देखाउँछ।

रिपोर्टका अनुसार धेरै रकम खर्च गर्नेमा युनिसेफ (२० हजार डलर) पछिको यो दोस्रो हो। हेर्नुस् स्पेन्डिङ ट्रयाकरमा हालसम्म उपलब्ध तथ्याङ्क।

मैले स्पेन्डिङ ट्रयाकर बाहेक एड लाइब्रेरीकै छुट्टै अर्को डेटा पनि यसका लागि विश्लेषण गरेको छु। त्यसमा गत वर्षको फेब्रुअरी ११ देखि यो वर्षको जनवरी २४ तारिखसम्म १६ हजार ६७४ अमेरिकी डलर Upper Bound Spending (अधिकतम खर्च) देखाइएको छ भने Lower bound spending (न्यूनतम खर्च) १२ हजार ५ सय डलर छ।

फेसबुकको एड लाइब्रेरी रिपोर्टमा Lower Bound Spending र Upper Bound Spending भन्ने दुई वटा मापन प्रयोग गरिन्छ। यी दुबै मापनले विज्ञापनमा खर्च भएको रकमको दायरा (range) देखाउँछ।

यसमा फेसबुकले ठ्याक्कै कति खर्च भयो भन्ने विवरण खुलाउन दिँदैन।

यति धेरै खर्च किन गरियो?

स्पेन्डिङ ट्रयाकरमा सबैभन्दा बढी खर्च गर्ने १० वटा पेज मध्ये युनिसेफ त राष्ट्रसंघीय निकाय भइहाल्यो। तेस्रो श्री गुरुङ, पाँचौँ डा. सुरेश बस्नेत, छैटौँ किरण पौडेल, आठौँ भोट फर उमेश श्रेष्ठ, नवौँ सुशान्त श्रेष्ठ र दशौँ नेकपा (एकीकृत समाजवादी) ले पछिल्लो प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनका लागि विज्ञापन दिएका हुन्।

चौथोमा रहेको चाइना सिन्ह्वा न्युजले चीन सम्बन्धी समाचार र सातौँ इयु इन्टरन्यासनल पार्टनर्सले पनि युरोपेली युनियनसम्बन्धी जानकारी विज्ञापन गरेका हुन्।

न चुनावी प्रचार, न विदेशी संस्था- तर पनि दोस्रो सबैभन्दा बढी डलर खर्च  “Unified Nepal – एकीकृत नेपाल”ले किन फेसबुकमा विज्ञापनका लागि खर्च गर्‍यो होला ?

कस्तो प्रभाव पर्‍यो?

यो पेजले एउटा ठूलो स्तरको डिजिटल प्रचार अभियान चलाएको देखिन्छ। किनभने यसका विज्ञापनहरु १ करोड ३० लाखभन्दा बढी पटक देखाइएको छ। यो संख्या अझ बढी हुन सक्ने सम्भावना छ, किनभने विज्ञापनको उच्चतम सीमाहरू (Upper Bound) समेत उपलब्ध छन्।

१३ हजार ९९८ अमेरिकी डलरसम्म खर्च भएको देखिन्छ, जसले संगठित र वित्तीय रूपमा राम्रो तयारी भएको अभियानको संकेत गर्छ। सामान्य रुपमा एक वर्षमा यति धेरै अमेरिकी डलर डिजिटल विज्ञापनमा खर्च गर्न राष्ट्र बैँकले अनुमति दिँदैन।

यो पेजको विज्ञापन वितरण हेर्दा, बागमती, नारायणी, कोशी, लुम्बिनी र गण्डकी अञ्चल जस्ता क्षेत्रमा बढी प्रभाव परेको देखिन्छ। फेसबुकमा संघीयता छिरिसकेको छैन। यसले अझै पनि १४ अञ्चलकै रिपोर्ट गर्नेगर्छ।

अझ खासगरी काठमाडौं उपत्यका जस्तो शहरी क्षेत्रहरूमा विज्ञापन धेरै देखाइएको छ।

विज्ञापनहरू अधिकांशतः फेसबुकमा चलाइएको पाइन्छ, जसमा प्रमुख रूपमा १८ देखि ३४ वर्ष उमेर समूहका पुरुषहरू लक्षित गरिएका छन्।

सबभन्दा बढी विज्ञापन देखाइएका क्षेत्रहरू (इम्प्रेसन प्रतिशत अनुसार)

1. बागमती – 10.36%
2. लुम्बिनी – 2.15%
3. कोशी – 2.09%
4. नारायणी – 2.08%
5. मेची – 1.80%

विज्ञापन गरिएका विषयवस्तु के कस्ता छन् ?

विज्ञापन सामग्रीमा "Bridging the Gap Between Yesterday, Today & Tomorrow" जस्ता वाक्यहरू बारम्बार दोहोरिएका छन्।

२६ वटा विज्ञापन मध्ये ११ वटामा राजा महेन्द्रका फोटो र भनाई राखिएको छ।

त्यसैगरी ९ वटा विज्ञापनहरुमा पृथ्वीनारायण शाहको दिव्योपदेश राखिएको छ।

एउटा विज्ञापनमा राजतन्त्रको उल्लेख नगरी सन् ८० को दशकको मध्यसम्म नेपालले प्रशस्त चामल निर्यात गर्ने गरेको तर अहिले आयात गर्ने गरेको भन्दै पाठकलाई आफ्नो धारणा लेख्न भनिएको छ।

तर विज्ञापनम खर्च गरिए अनुसार यो पोस्टमा खासै इन्गेजमेन्ट देखिएको भने छैन।

त्यसबाहेक अधिकांश विज्ञापनमा CTA (कल टु एक्सन) पेजलाई लाइक गर्न भनिएको छ।

पेजमा अडियो भिडियो सामग्रीमा कुनै व्यक्तिको नभई एआईको आवाज प्रयोग गरिएको छ। पेजका सामग्री राजतन्त्रको प्रवर्द्धन गर्नु जस्तो देखिन्छ।

अक्टोबर २४, २०२३ मा खोलिएको यो पेज कसले सञ्चालन गरेको भन्ने विषयमा वा सम्पर्कका लागि कुनै माध्यमको उल्लेख नगरिए पनि पेज ट्रान्सपरेन्सीमा भने नेपालबाट दुई जनाले पेज म्यानेज गरेको देखिन्छ।

यति धेरै डलर खर्च गरिसक्दा पनि यो पेजको लाइक ३ लाख १३ हजार र फलोअर्स ३ लाख ८ हजार मात्रै छ।

गोप्य उद्देश्य के हुन सक्छ?

• राष्ट्रवादी भावना जगाउने प्रयास? – विज्ञापनहरूमा नेपाल एकीकरण, इतिहास र नेपाली पहिचानलाई जोड दिइएको छ।
• राजनीतिक वा विचारधारात्मक एजेन्डा? – पेजमा स्पष्ट रूपमा कुनै दल वा संगठन उल्लेख नगरे पनि, खर्चको परिमाण र सामग्रीको स्वरुपले राजनीतिक उद्देश्य हुनसक्ने संकेत दिन्छ।
• सामाजिक संजालमा प्रभाव बढाउने रणनीति? – लगातार लाखौं रुपैयाँ खर्च गर्नुको पछाडि सामाजिक सञ्जालमा प्रभाव बढाउने रणनीति हुनसक्छ।

साढे १९ लाख रुपैयाँभन्दा बढी खर्च गरिसकेको "Unified Nepal - एकीकृत नेपाल" पेजले वास्तवमै रहस्यमय गतिविधि गरिरहेको छ। यसको वास्तविक उद्देश्य खुला रूपमा स्पष्ट नभए पनि, डिजिटल विज्ञापनहरू जनमत निर्माण र प्रभाव बढाउने शक्तिशाली माध्यम बन्दै गइरहेका छन्। फेसबुकमा देखिने यस्ता विज्ञापनहरूको उद्देश्य र प्रभावबारे नागरिकहरूले सचेत हुन आवश्यक छ।

तपाईँलाई के लाग्छ ?

(डिस्क्लेमर : यो ब्लगको फिचर इमेज बनाउन र तथ्याङ्क विश्लेषण गर्न एआईको प्रयोग गरिएको छ)