मुस्ताङको त्यो रहस्यमय गुम्बा

एक वर्षअघिको कुरा हो। म आफ्नो जीवनको एउटा अजीब मोडमा उभिएको थिएँ। समय थियो सन् २०२३। महिना किन लेखिरहनु? म त आफ्नो यात्रा संस्मरण लेख्दैछु।

मेरो जीवनमा एउटा ठूलो आँधी आयो। विश्वास गरेकी व्यक्तिले विश्वासघात गरिन्। पिताले अंशमा दिएको घर उनकै नाममा राखेको थिएँ। तर एक दिन उनले भनिन्, “तिमीलाई कुनै हिस्सा दिइन्न। यो सबै मेरो हो।” त्यो क्षण मेरो संसार नै भत्किएझैं भयो।

रिस र पीडाको भंवरमा म हराउँदै गएँ। अन्ततः एउटा कठोर निर्णय लिएँ – सबै छोडेर हिँड्ने। सानो झोला बोकेर काठमाडौंबाट सिधै पोखरा पुगेँ।

फेवातालको किनारमा एक साँझ म आफ्नै विचारमा डुबेको थिएँ। सूर्यास्तको रातो आभा तालमा परावर्तित भइरहेको थियो। अचानक हावाले उडाएर ल्याएको एउटा कागजको टुक्राले मेरो ध्यान तान्यो। त्यो पुरानो र पहेंलो देखिन्थ्यो, मानौं कुनै प्राचीन ग्रन्थको पाना होस्। त्यसमा लेखिएको वाक्यले मलाई स्तब्ध बनायो: “जोमसोम जाँदैछौ? सावधान, सबै बाटा त्यहाँ पुग्दैनन्। केही बाटा त आफैंतिर फर्कन्छन्।”

जोमसोम जाने विचार मेरो मनमा आएको यसलाई कसरी थाहा भयो? म छक्क परें। त्यो कागज मेरो हातबाट फेरि हावामा उडेर तालमा विलीन भयो।

त्यही रात होटलमा ल्यापटप चलाउँदै गर्दा एक पुरानो साथी अमनको इमेल आयो। उसलाई त मैले वर्षौंदेखि भेटेको थिइनँ। इमेलमा लेखिएको थियो: “तिमीलाई आफू खोज्नु छ भने, मुस्ताङको ‘आकाश गुम्बा’ मा जाऊ। त्यहाँ तिमीले केही फरक अनुभूति पाउन सक्छौ। तर याद राख – त्यो यात्रा सजिलो छैन।”

भोलिपल्ट जोमसोमतर्फको बसमा एक रहस्यमय वृद्ध यात्री मेरो छेउमा बसे। उनीसँग एउटा पुरानो छालाको झोला थियो, जसमा अनौठा बुट्टाहरू कुँदिएका थिए। उनको अनुहारमा गहिरा रेखाहरू थिए, मानौं हजारौं कथाहरू लुकेका होऊन्। कुराकानीका क्रममा जब मैले आकाश गुम्बाको कुरा गरें, उनको अनुहारमा विचित्र भाव आयो। उनका आँखाहरू चम्किए।

“त्यसो भए तिमी पनि त्यहीँ जाँदैछौ,” उनले रहस्यमय मुस्कान छर्दै भने। उनले झोलाबाट एउटा जीर्ण डायरी निकाले। त्यसमा प्राचीन मण्डलहरू, पहाडी बाटोहरूको नक्सा र रहस्यमय सङ्केतहरू थिए। कुनै-कुनै पृष्ठमा अनौठा भाषाका श्लोकहरू लेखिएका थिए।

“मेरो बुबाले यो डायरी लेख्नुभएको थियो,” उनले भने। “उहाँ पनि त्यो गुम्बा खोज्न जानुभएको थियो। तर फर्किनुभएन। उहाँको अन्तिम सन्देश थियो – ‘मैले आफूलाई फेला पारें। अब म त्यहीं बस्छु, जहाँ मेरो आत्मा शान्ति पाउँछ।'”

डायरीका पानाहरूमा पचास वर्षअघिका कथाहरू थिए – गुम्बाको खोजीमा गएका मान्छेहरूका। कोही हराए, कोही फर्किए, र कोही पूर्ण रूपान्तरित भएर फर्किए। एउटा पृष्ठमा लेखिएको थियो: “गुम्बाको ढोकामा एउटा प्राचीन मुद्रा छ। त्यसमा लेखिएको छ – ‘यहाँ तिमी आफैंलाई भेट्नेछौ, तर त्यो तिमीले चिनेको ‘तिमी’ नहुन सक्छ।'”

जब म जोमसोम पुगें, त्यो वृद्ध यात्री अचानक हराए। तर उनको डायरी मसँगै थियो। स्थानीयहरूमध्ये एक वृद्धले भने, “माथि एउटा पुरानो गुम्बा छ। त्यहाँ कोही बिरलै जान्छन्। तर जो जान्छन्, उनीहरू फर्किंदा फरक मान्छे भएर फर्कन्छन्। कसैले भन्छन् – त्यहाँ समय अर्कै हिसाबले बग्छ।”

हिमालका कठोर बाटाहरू पार गर्दै म अघि बढें। बाटोमा अनौठा ढुङ्गाहरू भेटिए, जसमा प्राचीन चिह्नहरू कुँदिएका थिए। एउटा ढुङ्गामा लेखिएको थियो: “यहाँबाट अघि बढ्नेले आफ्नो पुरानो परिचय छोड्नुपर्छ।”

साँझ पर्दै गर्दा मौसम बिग्रियो। तीव्र हावाहुरीमा एउटा गुफा भेटेर म त्यहीं बसें। गुफाभित्र एउटा मधुरो ज्योतिले बाटो देखायो, जहाँ एक वृद्धा ध्यानमा लीन थिइन्। उनको अनुहारमा दैवी तेज थियो। उनको वरिपरि अनौठा क्रिस्टलहरू थिए, जसले रङ्गीन प्रकाश छर्थे।

“तिमी यहाँसम्म आइपुग्यौ?” उनको स्वरमा आश्चर्य थियो। “यहाँ कोही बिना कारण आउँदैनन्। तिम्रो मनमा गहिरो घाउ छ, होइन?”

त्यसै रात, वृद्धाले मलाई एउटा प्राचीन मन्त्र सिकाइन्। “यो मन्त्र तिम्रो रक्षा गर्नेछ,” उनले भनिन्। “तर याद राख, यसको उच्चारण एकान्तमा मात्र गर्नू। र कसैलाई नसिकाउनू। यो मन्त्र हजारौं वर्ष पुरानो छ। यसले मनको अँध्यारोलाई उज्यालोमा बदल्छ।”

रातको मध्यममा मलाई एउटा विचित्र आवाजले ब्युँझायो। गुफाको भित्री भागबाट कसैको रुवाइ जस्तो सुनिन्थ्यो। साथै एउटा अनौठो संगीत पनि – मानौं कतैबाट टिबेटी घण्टीहरू बजिरहेका होऊन्। म उठें र त्यो आवाज आएको दिशातिर बढें।

त्यहाँ एउटा सानो कोठा थियो। भित्र हेर्दा मेरो शरीरमा शिरशिरी भयो – भित्ताभरि त्यही मन्त्र लेखिएको थियो, तर रगतले। कोठाको बीचमा एउटा प्राचीन मूर्ति थियो, जसको आँखाहरू क्रिस्टलका थिए।

अझै भित्र पस्दा एउटा डायरी भेटें। त्यो पनि त्यही पुरानो डायरी जस्तै देखिन्थ्यो। त्यसमा लेखिएको थियो: “यो मन्त्र धेरै शक्तिशाली छ। यसले मान्छेको चेतनालाई यति माथि उचाल्छ कि ऊ यो भौतिक संसारभन्दा पर पुग्छ। तर यसको दुरुपयोग भयो भने विनाशकारी हुन्छ। म यहाँ यसैको अनुसन्धानमा आएको थिएँ। तर मैले बुझें – शक्ति बाहिर होइन, भित्र छ…”

बाँकी पाना च्यातिएको थियो। तर त्यसको पछाडि अर्को लेखाइ थियो: “जसले आफ्नो भित्रको शक्ति चिन्छ, उसलाई बाहिरी शक्तिको मोह रहँदैन।”

म झसङ्ग भएँ। के त्यो वृद्ध यात्रीका बुबाले यही मन्त्रको प्रयोग गरेका थिए? के उनी साँच्चै हराएका थिए, कि उनले आफ्नो यात्रा रोजेका थिए?

जब म फर्केर वृद्धाकहाँ आएँ, उनले मेरो अनुहार हेरेर नै बुझिन्। “तिमीले त्यो कोठा भेट्यौ,” उनले भनिन्। “अब तिमीलाई थाहा छ – यो यात्रा साधारण छैन। हरेक व्यक्तिले आफ्नो बाटो आफैं खोज्नुपर्छ।”

त्यो रात डायरीमा नयाँ लेखाइ देखा पर्‍यो – ताजा मसीले लेखिएको: “तिमी सही बाटोमा छौ। तर याद राख, सबैभन्दा ठूलो शक्ति तिम्रो भित्रै छ। बाहिरी शक्तिको मोह त्याग।”

भोलिपल्ट उनले मलाई एक विशेष ध्यान सिकाइन्। “यो ध्यान हजारौं वर्ष पुरानो छ,” उनले भनिन्। “यसलाई ‘आकाश-चित्त ध्यान’ भनिन्छ। यसमा तिम्रो चेतना आकाशजस्तै विशाल र निर्मल हुन्छ।”

पहिलो दिन मैले आफ्नो श्वास-प्रश्वासमा ध्यान केन्द्रित गर्न सिकें। क्रमशः मेरो मन शान्त हुँदै गयो। दोस्रो दिन एक अद्भुत अनुभव भयो – मैले आफ्नो शरीरबाट निस्केर माथिबाट आफूलाई हेरेको जस्तो लाग्यो। मेरो चेतना विस्तार हुँदै गयो।

तेस्रो दिन ध्यानमा बस्दा अचानक मेरो शरीर हल्का भएर उड्न थालेको अनुभूति भयो। चारैतिर इन्द्रेनी रङका प्रकाशहरू देखिए। त्यसपछि म एक विशाल शून्यतामा पुगें जहाँ न समय थियो, न स्थान। त्यहाँ केवल शान्ति र आनन्दको अनुभूति थियो।

“यो अवस्थामा तिमीले आफ्नो वास्तविक स्वरूप देख्न सक्छौ,” वृद्धाको आवाज गुञ्जियो। “यहाँ सबै कुरा समाप्त हुन्छ – म र तिमी, सुख र दुःख, विगत र भविष्य।”

एक रात ध्यान गर्दागर्दै मैले आफूलाई अनन्त कालको यात्रामा देखें। म कहिले प्राचीन योगी थिएँ, कहिले भिक्षु, कहिले साधक। हरेक जन्ममा म यही गुम्बाको खोजीमा थिएँ। अन्ततः मैले बुझें – गुम्बा बाहिर होइन, मेरो चेतनाभित्रै थियो।

गुफाको भित्ताहरूमा कुँदिएका प्राचीन चित्रहरूले जीवन्त रूप लिन थाले। ती मूर्तिहरू मसँग कुरा गर्न थाले। एउटा बुद्ध मूर्तिले भन्यो, “हरेक मानिसभित्र एउटा बुद्ध लुकेको छ। तर उसले आफ्नो वास्तविक स्वरूप बिर्सेको छ।”

एक साँझ ध्यानमा म एक विशेष अवस्थामा पुगें। मेरो सम्पूर्ण अस्तित्व प्रकाशमय भयो। त्यस क्षण मैले देखें – मेरो सबै पीडा, द्वन्द्व र भ्रमहरू केवल मायाजाल थिए। म वास्तवमा एक शुद्ध चैतन्य थिएँ, जो कहिल्यै जन्मेको थिइनँ र कहिल्यै मर्ने थिइनँ।

“तिमीले आफ्नो वास्तविक स्वरूप देख्यौ,” वृद्धाले भनिन्। “अब तिमी जहाँ गए पनि, जे गरे पनि, यो ज्ञान तिमीसँगै रहनेछ।”

त्यसपछि मेरो हृदयमा एक अद्भुत शान्ति र प्रेमको अनुभूति जाग्यो। मैले आफ्नो ध्यान-डायरीमा लेखें: “आज मैले बुझें – म न कसैको शत्रु हुँ, न मित्र। म न कसैको स्वामी हुँ, न दास। म एक शुद्ध चेतना हुँ, जो सबैमा व्याप्त छ। मेरो वास्तविक घर यो शरीर होइन, यो विशाल ब्रह्माण्ड हो।”

एक दिन कुहिरो छिचोल्दै म एउटा विशाल उपत्यकामा पुगें। त्यहाँ एउटा प्राचीन गुम्बा थियो, जसको शिखरले आकाशलाई छोएजस्तो देखिन्थ्यो। भित्र प्रवेश गर्दा हावामा एक अलौकिक स्पन्दन थियो। भित्ताका प्राचीन चित्रहरू र मण्डलहरूले मनमा विचित्र तरङ्ग जगाए।

एउटा कोठामा सयौं रङ्गीन दीपहरू बलिरहेका थिए। “हरेक दीप एक यात्रीको प्रतीक हो,” वृद्धाले भनिन्। त्यहाँ मेरो नामको एउटा नीलो दीप पनि थियो।

पुरानो पुस्तकमा हरेक यात्रीको अनुभव लेखिएको थियो। डायरी लेख्ने व्यक्ति अझै गुम्बाकै कुनै कोठामा ध्यानमग्न रहेको कुरा त्यहाँ पढें।

दिनहरू बित्दै गए। नियमित ध्यानले मेरो चेतना विस्तार गर्‍यो। पुराना पीडा र द्वन्द्वहरू बादलझैं विलाउँदै गए। एक साँझ ध्यानमा मैले डायरीका लेखकलाई भेटें। उनले भने, “हरेक पुस्ताले आफ्नै यात्रा गर्नुपर्छ। म यहाँ पूर्ण हुन आएँ, तिमी आफ्नो यात्रा सुरु गर्न।”

जब फर्कने बेला आयो, वृद्धाले सोधिन्, “अब के गर्छौ?”

“मैले आफूलाई नयाँ दृष्टिले हेर्न सिकेँ,” मैले भनें। “अब फर्कने बेला भयो।”

“तिमीले बुझ्यौ,” उनले मुस्कुराउँदै भनिन्। “यो यात्रा कहिल्यै सकिँदैन, तर हरेक क्षण एउटा नयाँ सुरुवात हो।”

गुम्बाबाट बाहिर निस्कँदा आकाश निर्मल थियो। तर फर्केर हेर्दा गुम्बा कुहिरोमा विलीन भइसकेको थियो। मोबाइलमा अन्तिम सन्देश आयो: “तिमी जहाँ छौ, त्यहीँबाट तिम्रो यात्रा सुरु हुन्छ।”

मैले डायरी गुम्बामै छोडें, त्यसमा आफ्नो अनुभव थपेर। अन्त्यमा लेखें – “यो यात्रा अनन्त छ, जसरी आकाशमा ताराहरू।”

आज जब म ती क्षणहरू सम्झन्छु, मेरो हृदय आनन्दले भरिन्छ। त्यो यात्राले मलाई सिकायो – हाम्रो सबैभन्दा ठूलो खोज बाहिर होइन, भित्र हुन्छ। र जब हामी आफ्नो वास्तविक स्वरूप चिन्छौं, तब बाहिरी संसारका कुनै पनि घटनाले हामीलाई विचलित गर्न सक्दैनन्।

केही महिनापछि अमनको इमेल आयो: “तिम्रो दीप अझै बलिरहेको छ। तर एउटा रहस्य खुलाऊँ? म त्यही वृद्ध यात्रीको छोरो हुँ। मेरा बुबा हराएका होइनन्, उनले आफ्नो यात्रा रोजेका हुन्। उनी अझै त्यही गुम्बामा छन्, तर अर्कै आयाममा। कहिलेकाहीं उनको आवाज सुन्छु, सपनामा भेट्छु। उनले भन्छन् – हरेक व्यक्तिभित्र एउटा दीप छ, जसले उसको यात्रालाई उज्यालो पार्छ। कहिलेकाहीं त्यो निभ्ला जस्तो लाग्छ, तर त्यो केवल नयाँ ज्योतिको सुरुवात हो।”

म स्तब्ध भएँ। मेरो यात्रा त केवल सुरु भएको रहेछ।

***

कथा सकियो तर यात्रा जारी छ 🙂 कस्तो लाग्यो प्रतिक्रिया दिन नबिर्सनु होला।

नोट : आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सले यसमा के के बनायो, म भन्दिनँ आफै पत्ता लाउनुस् 🙂